خانه » تعیین غلظت برخی میکروالمنت¬ها از جمله منگنز، آهن و روی

تعیین غلظت برخی میکروالمنت¬ها از جمله منگنز، آهن و روی

مقدمه

گیاهان برای رشد کافی نیاز به عناصر غذایی دارند که تامین این عناصر در خاک­هایی که با کمبود مواجه هستند از طریق کود صورت می­گیرد و علت پیشرفت عملکرد محصولات کشاورزی طی سال­های اخیر استفاده از کودهای شیمیایی می­باشد. ریز مغذی­ها(آهن، مس، روی، منگنز، بور و مولیبدن) اگرچه در مقدار بسیار کم مورد نیاز گیاه هستند اما در بسیاری از واکنش­های آنزیمی گیاه، ساختار آنزیم­های فتوسنتزی، انتقال انرژی و تولید ترکیبات ضروری نقش مهمی ایفا می­کنند که با استفاده از کودهای شیمیایی این عناصر در دسترس گیاه قرار می­گیرند.  با این حال، میزان استفاده از این کودها باید کنترل شده باشد تا موجب مسمومیت گیاه نگردد. مقایسه عناصر کم مصرف در خاک­های زیرکشت و بدون کشت زعفران نشان داد میزان بور در این دو گروه بسیار بالا بوده ولی میان بقیه میکروالمنت ها تفاوت معنی داری وجود نداشت. طی مطالعه ریوس در 1996 مشخص شد بین ویژگی­های خاک(20 نوع خاک) و نوع آلکالوئید از 3 آلکالوئید موجود در پیاز زعفران ارتباط معنی داری وجود دارد. تعیین مقدار عناصر میکروالمنت در خاک از مهمترین شاخه­های مطالعات زیست محیطی می­باشد. مقادیر آهن و منگنز بدلیل نقشی که در تحرک فلزات سنگین خاک دارند بسیار مهم است. از اینرو مقادیر عناصر کم مصرف در خاک­های مورد کشت زعفران دارای اهمیت بالایی است. این مقاله به بررسی و تعیین مقدار برخی میکروالمنت­ها شامل منگنز، آهن و روی در برخی مناطق استان خراسان می­پردازد.

مواد و روش­ها

تحقیقی در سال  1392  در چند منطقه مهم زعفران کاری با بالاترین سطح زیرکشت انجام گرفت که به دلیل 5 ساله بودن بهره وری اقتصادی زعفران مزارع بصورت یکساله، 3ساله و پنج ساله نمونه برداری شدند.

نمونه برداری تصادفی از عمق صفر تا 30 سانتی متری و پس از گلدهی زعفران در 3 تکرار از مناطق مورد مطالعه تهیه و آنالیز شد. عصاره گیری با روش DTPA-TWA انجام گرفت و مقدار عناصر عصاره ها با دستگاه جذب اتمی اندازه گیری شد. طرح مطالعه فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با 3 تکرار و نرم افزار Mstat-C جهت تجزیه و تحلیل داده ها مورد استفاده قرار گرفت. مقایسه میانگین داده ها با آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح احتمال 5% انجام شد و نرم افزار Excell جهت رسم نمودارها استفاده شد.

نتایج و بحث

اثر سن مزرعه و نوع منطقه بر غلظت میکروالمنت­های خاک

آهن: نتایج تجزیه واریانس مقدار میکروالمنت­های موجود در خاک مزارع چندساله زعفران نشان داد که اثر سن مزرعه روی غلظت آهن در سطح یک درصد معنی دار بود( P≤0/01). غلظت آهن مزارع پنج ساله زعفران تفاوت معنی داری با مزارع یکساله نشان نداد در حالیکه این مزارع نسبت به مزارع 3ساله 26 درصد مقدار آهن بیشتری نشان دادند و مزارع 3ساله نسبت به یکساله غلظت آهن بیشتری داشتند.

غلظت آهن در خاک مزارع مناطق مختلف تحت مطالعه و اثر متقابل سن مزرعه و منطقه کاشت بر مقدار آهن خاک مزارع زعفران در سطح یک درصد معنی دار بود( P≤0/01). نتایج مقایسه میانگین غلظت آهن در سنین مختلف مزارع نشان داد بالاترین غلظت آهن مربوط به مزارع یکساله و کمترین مقدارمربوط به مزارع 3ساله بودند  و مقدار آهن خاک با افزایش سن مزرعه کاهش یافت.

بدلیل اینکه توسعه زعفران با تکثیر بنه­های مادری در خاک صورت می­گیرد و بنه­های جدید دختری روی بنه مادری و نزدیک به سطح خاک تشکیل می­شود جهت جلوگیری از آسیب گرما و سرما به این بنه­هادر مزارع با سنین بالا خاکدهی مزارع و استفاده از کودهای دامی توسط کشاورزان انجام می­شود. به این دلیل در مزارع با سنین بالاتر(5ساله) غلظت عنصر آهن مجدد افزایش پیدا کرده است، درحالیکه در خاک­های 3 ساله بدلیل جذب این عنصر توسط گیاه مقدار آهن خاک کاهش یافته است. از اینرو استفاده از کودهای دامی باعث افزایش غلظت آهن سطح بنه و افزایش حاصلخیزی خاک شده است. طبق مطالعه هاولین و همکاران ترکیب میکروالمنت­ها با مواد آلی نامحلول باعث تشکیل کمپلکس­های پایدار در خاک می­شود که این ترکیب باعث کاهش تحرک و دسترسی گیاه به این میکروالمنت­ها می­گردد. طی مطالعه ای که توسط ژو و وانگ انجام شد افزودن مواد آلی محلول باعث افزایش محلولیت آهن در خاک مخصوصا خاک­های آهکی می­گردد و جذب آن توسط کلوئیدهای خاک را کاهش می­دهد. استفاده از کودگاوی باعث افزایش غلظت آهن می­گردد(والکر و همکاران،2003). بنابراین جهت کاهش غلظت آهن در مزارع زعفران، بهتر است غلظت این  میکروالمنت موجود در کودهای دامی آنالیز گشته و نوع کود و شرایط تولید آن نیز مورد توجه قرار گیرد.

 

روی: سن مزرعه بر غلظت روی موجود در خاک معنی  دار بود( P≤0/01) و مقایسه مقدار این عنصر در مزارع یکساله، سه ساله و پنج ساله نشان داد مقدار این عنصر در مزارع یکساله نسبت به 3 و 5 ساله بیشتر است. مزارع سه و پنج ساله از نظر مقدار این عنصر در مقایسه با مزارع یکساله 23 درصد پایین تر بودند. طی این تحقیق منطقه کاشت روی مقدار روی خاک تاثیر معنی داری نشان داد. اثر متقابل سن مزرعه و منطقه بر مقدار روی موجود در خاک مزارع معنی دار بوده و نتایج مقایسه میانگین داده ها نشان داد بیشترین و کمترین مقدار روی مربوط به مزارع یکساله و 3ساله بود.

بدلیل استفاده از کود دامی همزمان با کاشت، غلظت میکروالمنت­ها در مزارع یکساله بالا بوده و با افزایش سن مزارع و برداشت، غلظت کاهش می­یابد. از این مقدار روی موجود در خاک مزارع مقدار خیلی کمی از آن توسط گیاه قابل جذب است و بقیه بصورت غیرفعال در خاک باقی می­ماند که علت غیرقابل استفاده بودن این میکروالمنت­ها تثبیت این عناصر در خاک است که به دلیل اسیدیته بالا و آهکی بودن خاک است.

منگنز: مقایسه مقادیر این عنصر در سنین مختلف خاک نشان داد در مزارع پنج ساله نسبت به یکساله و سه ساله غلظت منگنز بترتیب 29 و 34 درصد بیشتر بوده است. نوع منطقه کاشت بر غلظت منگنز خاک در سطح پنج درصد(P≤0/05) و اثر متقابل سن مزرعه و نوع منطقه بر غلظت این عنصر در سطح یک درصد معنی دار بودند. میانگین سنین مختلف مزارع از نظر مقدار منگنز نشان داد مزارع پنج ساله بالاترین غلظت منگنز را داشتند  و مزارع یکساله و 3ساله تفاوت معنی داری نشان ندادند.

نتیجه گیری

طبق نتایج این تحقیق مشاهده شد که اثر سن مزرعه و نوع منطقه بر غلظت میکروالمنت­های مزارع زعفران تاثیر معنی دار داشت و با افزایش سن مزرعه غلظت میکروالمنت­هایی چون روی کاهش یافت. از اینرو جهت جلوگیری از آلودگی­های زیست محیطی و حفظ سلامت جامعه استفاده از کودهای آلی و سازگار با محیط زیست در مزارع توصیه می­شود.

 

تعیین غلظت برخی میکروالمنتها از جمله منگنز، آهن و روی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *